Het darm microbioom (de darmflora) #3 -

Disbalans van het microbioom als oorzaak voor ontstekingsziektes van de darm en andere ziektes

Disbalans (dysbiose) van het microbioom

De darmflora is essentieel voor het behoud van onze gezondheid. De microben helpen bij de spijsvertering, beschermen de darmwand en voorkomen dat schadelijke ziekteverwekkers binnendringen. Daarnaast is er sprake van een tweerichtings communicatie / interactie tussen de darmflora en ons immuunsysteem.

Disbalans (dysbiose) in de darmflora, voornamelijk veroorzaakt door factoren zoals genetische gevoeligheid, leeftijd, BMI, dieet, medicijngebruik en drugsmisbruik, levert een belangrijke bijdrage aan ontstekingsziekten. Wanneer dysbiose optreedt als gevolg van verschillende externe factoren gaat de normale functie van de microbioom verloren, wat leidt tot schade aan de darmwand, metabole aandoeningen (zoals een verhoogd cholesterolgehalte, hoge bloeddruk, overgewicht en een hoge bloedsuikerspiegel) en schade aan de darmbarrière. Dit veroorzaakt weer stoornissen van het immuunsysteem en veroorzaakt uiteindelijk ontstekingsziekten in andere systemen in het lichaam.

Wat is BMI ook alweer?
De Body Mass Index wordt vaak afgekort tot BMI. Het is een maat voor de verhouding tussen je gewicht en je lengte. De BMI geeft een schatting van het gezondheidsrisico van je gewicht in relatie tot je lengte.
Bereken je BMI door je gewicht in kilo’s te delen door het kwadraat van je lichaamslengte in meters.

Voorbeeld
Stel je weegt 70 kilo en je bent 1,80 meter lang. Dan bereken je jouw BMI als volgt: 70 kilo / (1,80 x 1,80) = 21,6

Dysbiose wordt gekenmerkt door veranderingen in de darmflora, waaronder een toename van ontstekingsverwekkende bacteriën en een afname van ontstekingsremmende bacteriën. Langdurige dysbiose kan verschillende evenwichten in het lichaam ontregelen, wat uiteindelijk lokale en systemische ontstekingsreacties geeft. Met systemische ontstekingsreacties worden ontstekingsreacties bedoeld die overal in het lichaam kunnen ontstaan en andere ziektes veroorzaken. Uitgebreid onderzoek heeft aangetoond dat ontstekingsziekten zoals astma, Prikkelbaar Darm Syndroom (PDS), ontstekingsziekten van de darm (IBD), niet-alcoholische leververvetting (NAFLD), reumatoïde artritis (RA), de ziekte van Alzheimer, Parkinson en diabetes mellitus type II (DM2), worden veroorzaakt door dysbiose van het darmmicrobioom.

De relatie tussen disbalans van het microbioom en ontstekingen

Dysbiose van het darm microbioom wordt gekenmerkt door een verminderde verscheidenheid van de darmmicrobiota, een afname van nuttige bacteriesoorten en een toename van schadelijke bacteriën. Bij patiënten met PDS (Prikkelbaar Darm Syndroom) ziet men een vermindering van de beschermende darmbacteriën en hun diversiteit. Met name de bacteriën die butyraat produceren (boterzuur), worden aanzienlijk te weinig aangetroffen. Deze disbalans in de darmflora wordt ook geassocieerd met het optreden van ontstekingsziekten in de darm, zoals niet alleen de ziekte van Crohn, maar ook collagene colitis en colitis ulcerosa.

Mechanismen van dysbiose van de darmflora die bijdragen aan ontstekingsziekten

Disbalans in het darmmicrobioom kan de functies van het lichaam beïnvloeden via verschillende immuunreacties die leiden tot de ontwikkeling van ontstekingsziekten. Deze mechanismen zijn: slecht voedingsstoffen kunnen verwerken en energie te produceren, schade aan de darmbarrière en stoornissen van het immuunsysteem (zie onderstaand figuur).

De gunstige darmbacteriën houden het lichaam via meerdere routes in een gezonde toestand. Ze worden onderdeel van de darmbarrière, produceren nuttige stoffen zoals korte keten vetzuren en galzuren die voorkomen dat ziekteverwekkers het darmepitheel kunnen koloniseren, helpen de spijsvertering en bevorderen de ontwikkeling en het evenwicht van het immuunsysteem van het lichaam. Een chronische dysbiose van het darmmicrobioom verstoort echter het evenwicht van de immuunfunctie. Via een aangetaste darmbarrière dringen ziekteverwekkers de darmwand binnen en veroorzaken de vrijlating van meerdere stoffen die ontstekingsbevorderend werken, en de langdurige reactie van het immuunsysteem hierop leidt uiteindelijk tot een chronische ontstekingsreactie van het immuunsysteem en daarmee tot de ontwikkeling van ontstekingsziekten. Bovendien zorgt schade aan de darmbarrière ervoor dat darmbacteriën, toxines en ontstekingsstoffen de bloedsomloop binnendringen, waarna ze naar verschillende delen van het lichaam worden getransporteerd en op meerdere plaatsen ontstekingsziekten kunnen veroorzaken.

Slecht voedingsstoffen verwerken en energie produceren

Dysbiose van het darmmicrobioom verstoort de aanmaak van korte keten vetzuren (SCFA’s), aminozuren en andere voedingscomponenten en bevordert de afbraak van de slijmlaag in de darm. Dit veroorzaakt symptomen zoals onder andere maagklachten, vermoeidheid en een verhoogd risico op ontstekingsziekten, maar ook overgewicht.

Een voorbeeld

Obesitas (overgewicht) is een chronische stofwisselingsziekte en een systemische chronische laag-gradige ontsteking. Kortom: een ontstekingsreactie van het lichaam die overal aanwezig is en maar die je niet voelt (als in ziek-zijn). Een groeiend aantal onderzoeken toont aan dat het darmmicrobioom kan bijdragen aan de ontwikkeling en toename van overgewicht. De samenstelling van de darmflora verschilt tussen groepen mensen met een gezond gewicht en mensen met overgewicht. Met name de diversiteit aan darmbacteriën is lager bij zwaarlijvige personen dan bij gezonde personen en onderzoeken hebben een toename van Firmicutes en een afname van Bacteroidetes bij zwaarlijvige personen aangetoond.

Dus: kan iedereen met behulp van een dieet afvallen? Nee. Als het microbioom uit balans is dat een probleem. Als dat niet opgelost wordt dan lukt afvallen simpelweg niet.
Veel diëten zijn te eenzijdig. Koolhydraatarm, keto, ze zijn hip maar lang niet voor iedereen geschikt. Zo’n dieet kan ervoor zorgen dat sommige bacteriën niet gevoed worden en dus leiden tot dysbiose of eraan bijdragen dat deze juist niet genezen wordt. Dan lukt het afvallen dus ook niet.

Schade aan de darmbarrière

De biologische barrière van de darm is cruciaal voor het behoud van de gezondheid. De conditie en functie van de darmbarrière is afhankelijk van de mechanische, chemische en immunologische barrières, evenals (als ook?) van de darmbacteriën en de korte keten vetzuren die ze produceren. Onderzoek heeft aangetoond dat bij dysbiose van de darmbacteriën en verminderde verscheidenheid en aanwezigheid van bacteriën de beschadiging van darmepitheelcellen ernstiger is. De darmbarrière wordt verhoogd doorlaatbaar en de reactie van het immuunsysteem heftiger. Bacteriën en schadelijke stoffen kunnen dan vanuit de darm via het darmslijmvlies in de bloedbaan terecht te komen.

Stoornissen van het immuunsysteem

De darm is een van de belangrijkste locaties voor de ontwikkeling van het immuunsysteem, en de samenstelling van de darmflora beïnvloedt het immuunsysteem van de darm en daarbuiten. Geactiveerde immuuncellen kunnen andere immuunsystemen van slijmvliezen bereiken, zoals die van de luchtwegen, blaas en nieren, en immuunreacties uitlokken. Er ontstaan dan ontstekingsziekten in het lichaam. Deze aandoening wordt het lekkende darmsyndroom (leaky gut) genoemd.

Voorbeelden

Onderzoek toont aan dat verstoring van de darmbarrièrefunctie optreedt voordat de ontstekingsfase begint bij auto-immune Reumatoide Artritis, en identificeerde dit als een overgang van auto-immuniteit naar ontsteking. Ontstekingsstoffen uit de darm kunnen het immuunsysteem in de longen activeren en zijn betrokken bij het reguleren van longontsteking en allergische reacties.

De darm-brein as

De darm-brein as is een signaalsysteem voor communicatie tussen het zenuwstelsel en het maagdarmstelsel. Het werkt in twee richtingen: van de hersenen naar de darmen en omgekeerd. Dit systeem bestaat uit onder andere het centrale zenuwstelsel, het autonome zenuwstelsel, de communicatie tussen de hersenen en de bijnieren en de darmflora. Het reguleert belangrijke darmfuncties en deelt neurotransmitters en signaalmoleculen met de hersenen. Neurotransmitters zijn signaalstofjes die zenuwimpulsen overdragen tussen zenuwcellen, kliercellen en spiercellen. Zo kan het zijn dat je buikpijn krijgt als je je zorgen maakt. En omgekeerd kunnen ongezonde darmen weer zorgen voor problemen in de hersenen.

Met name veranderingen in de darmflora kunnen ontstekingsreacties en zenuwreacties in zowel de darmen als daarbuiten te stimuleren, wat uiteindelijk resulteert in neuro-inflammatie en neurodegeneratie binnen het centrale zenuwstelsel; de hersenen en het ruggenmerg. De ziekte van Alzheimer en de ziekte van Parkinson zijn beide neurodegeneratieve ziekten met aanhoudend neuronaal verlies. Voorbeelden van neuro-inflammatie zijn depressie, Multipele Sclerose (MS) maar ook de hersenproblemen bij Long Covid of na andere virusinfecties.

Behandeling van de dysbiose van het microbioom

Talrijke onderzoeken hebben aangetoond dat positieve veranderingen in het voedingspatroon de gezondheid en diversiteit van het microbioom aanzienlijk kan bevorderen. Het mediterrane dieet, bestaande uit fruit, groenten, volle granen, olijfolie, rode wijn en yoghurt, vermindert ontstekingen en heeft gunstige effecten op PDS en ontstekingsziekten van de darm. Dit dieet vergemakkelijkt de overleving van ontstekingsremmende bacteriesoorten en voorkomt de ontwikkeling van dysbiose in het microbioom. Ook vertraagt dit dieet de voortgang van de ziekte van Alzheimer. In principe kan elk voedingspatroon met relatief kleine aanpassingen een beter voedingspatroon worden voor de darmflora, ook bij andere aandoeningen. Pre- en probiotica kunnen een dysbiose positief beïnvloeden en verminderen spijsverteringsstoornissen en de ongewenste effecten van de dysbiose buiten de darm. Prebiotica bestaan uit onverteerbare vezels die voeding vormen voor de beschermende bacteriën. Hiermee wordt een mooi milieu in de darm gecreëerd voor de gunstige bacteriën en krijgen vanzelf de ongunstige bacteriën minder kans om te kolonialiseren. Met probiotica worden de goede bacteriën specifiek aangevuld. De behandeling van een dysbiose zal, als het goed is, altijd bestaan uit voedingsadviezen en de benodigde pre- en probiotica. Het advies met betrekking tot de voeding is altijd afhankelijk van de samenstelling van het darmmicrobioom. Het spreekt voor zich dat dit per persoon anders is van samenstelling en dat dus ook het bijpassende advies telkens anders is. Ook de benodigde pre- en probiotica zullen per individu, diens microbioom en klachtenpatroon altijd op maat geadviseerd dienen te worden. Gelukkig is het onderzoek van het microbioom makkelijk, snel en betaalbaar. Het heeft dan ook met regelmaat een plaats in de orthomoleculaire behandeling van klachten, symptomen en ziektes.

Voor deel 1 uit de serie blogs over het microbioom klik hier

Voor deel 2 uit de serie blogs over het microbioom klik hier

Wil je meer weten over hoe de behandeling in mijn praktijk gaat? Klik dan hier.

Referenties

Immunological mechanisms of inflammatory diseases caused by gut microbiota dysbiosis: A review. Biomedicine & Pharmacotherapy Volume 164, August 2023. Min’an Zhao, Jiayi Chu, Shiyao Feng, Chuanhao Guo, Baigong Xue, Kan He, Lisha Li

Profile of the gut microbiota of adults with obesity: a systematic review. Eur. J. Clin. Nutr. 74 (9) (2020), pp. 1251-1262. L.Crovesy, D.Masterson, E.L.Rosado

Multidimensional impact of Mediterranean diet on IBD patients. Inflamm. Bowel Dis., 27 (1) (2021), pp. 1-9. F.Chicco, S.Magri, Cingolani, D.Paduano, M.Pesenti, F.Zara, F.Tumbarello, E.Urru, A.Melis, L.Casula, M.C.Fantini, P.Usai

Ik ontvang graag de nieuwsbrief