Cholesterol - alle ins en outs

Hoewel cholesterol merendeels een slechte reputatie heeft kunnen we echt niet zonder! Het heeft meerdere essentiële functies in het lichaam.

Cholesterol is een bouwsteen van de celmembranen. Het zorgt voor stabiliteit en flexibiliteit van de membranen en helpt bij de regulatie van de doorlaatbaarheid van de celwand. Het houdt onze cellen flexibel en daarmee ons dus ook 😊.
Cholesterol is een voorloper van hormonen. In de lever wordt cholesterol gebruikt om steroïdhormonen te maken zoals cortisol (een stresshormoon), testosteron en oestrogeen (geslachtshormonen) en aldosteron, wat de bloeddruk en vochtbalans reguleert.
In de lever wordt cholesterol omgezet in galzuren, die nodig zijn voor de vertering en opname van vetten.
Cholesterol is nodig voor de vitamine D-synthese. Zonlicht zet cholesterol in de huid om in vitamine D, wat essentieel is voor botgezondheid en het immuunsysteem.
Cholesterol is een belangrijk bestanddeel van myeline, de isolatielaag rond zenuwcellen, waardoor zenuwsignalen sneller worden doorgegeven. Het is daarmee belangrijk voor de ondersteuning van het zenuwstelsel.

Cholesterol wordt onderverdeeld in verschillende typen op basis van hoe het door het bloed wordt vervoerd in lipoproteïnen. De belangrijkste categorieën zijn LDL, HDL, VLDL, IDL en chylomicronen.

Chylomicronen
Dit zijn de grootste lipoproteïnen. Ze transporteren voornamelijk vetten uit voeding vanuit de darmen naar de rest van het lichaam en bevatten weinig cholesterol.

VLDL (Very Low-Density Lipoprotein)
Dit is het op één na grootste complex en bevat veel triglyceriden en weinig cholesterol. In het bloed wordt het omgezet in LDL.

IDL (Intermediate-Density Lipoprotein)
Dit wordt zelden benoemd in uitslagen en dat is ook niet zo heel belangrijk. Het is een tussenvorm tussen VLDL en LDL en kan verder worden omgezet in LDL of worden verwijderd door de lever. In het plaatje staat het aangeduid als MDL.

LDL (Low-Density Lipoprotein) – “Slecht cholesterol”
LDL transporteert cholesterol van de lever naar de cellen. Een teveel aan LDL kan zich ophopen in de bloedvaten en bijdragen aan atherosclerose (aderverkalking). Waarom dit gebeurt kom ik verderop op terug. Vooral kleine LDL-deeltjes worden als het meest schadelijk beschouwd.

HDL (High-Density Lipoprotein) – “Goed cholesterol”
HDL haalt overtollig cholesterol uit het bloed en transporteert het terug naar de lever voor afbraak en uitscheiding. Het helpt bij het voorkomen van ophoping in de bloedvaten en wordt daarom het “goede” cholesterol genoemd.

Triglyceriden
Triglyceriden zijn de meest voorkomende vorm van vet in het lichaam. Ze worden opgeslagen in vetcellen en dienen als een belangrijke bron van energie. Wanneer we voedsel eten dat rijk is aan vetten of koolhydraten, worden de overtollige calorieën omgezet in triglyceriden en opgeslagen in vetweefsel voor later gebruik. Triglyceriden leveren energie voor de cellen wanneer het lichaam die nodig heeft, vooral tussen maaltijden door of tijdens fysieke activiteit.
Hoge triglyceriden kunnen het risico op hartziekten verhogen, vooral in combinatie met andere risicofactoren zoals verhoogd LDL-cholesterol of laag HDL-cholesterol.

Samenvatting
Als we het cholesterol bepalen is dus niet de totaalwaarde belangrijk maar de onderdelen zoals ik hier beschreven heb. Met name een hoog LDL gehalte en triglyceriden in combinatie met eet- en leefstijl, bloeddruk, gewicht en eventueel diabetes mellitus levert gezondheidsrisico’s op.

Aan het begin heb ik aangegeven waarom we cholesterol nodig hebben en het dus niet slecht voor ons is. Toch heb ik ook aangegeven in welke omstandigheden er wél een dreiging voor de gezondheid ontstaat. Dat risico ontstaat als er sprake is van een verhoogde bloeddruk, een bepaalde eet- en leefstijl en overgewicht.
Geheel op zichzelf is LDL geen “slecht” cholesterol. Maar, aangezien het ons lichaam repareert, is een verhoogd LDL een risico voor ons als er sprake is van schade, bijvoorbeeld van de vaatwanden.
LDL-cholesterol (low-density lipoprotein) kan zich ophopen in de wanden van bloedvaten, maar dit gebeurt alleen in combinatie met een beschadiging of ontsteking van de vaatwand. Dit proces speelt een belangrijke rol in de ontwikkeling van atherosclerose, oftewel de verharding van de bloedvaten.

De binnenwand van de bloedvaten, de endotheelcellen, kan beschadigd raken door verschillende factoren zoals hoge bloeddruk, roken, hoge bloedsuiker (bijvoorbeeld bij diabetes), ontstekingen of een ongezond dieet. Deze beschadigingen maken de vaatwand kwetsbaarder voor ophoping van stoffen. Daarnaast wil het lichaam elke beschadiging herstellen, onder andere door middel van cholesterol.
Wanneer de vaatwand beschadigd is, kan LDL-cholesterol gemakkelijker door de beschadigde endotheelcellen heen in de vaatwand sijpelen. In het bloed is LDL een belangrijk transportmiddel voor cholesterol, maar als het in de vaatwand komt, kan het daar opstapelen.
Eenmaal in de vaatwand kan LDL oxideren (veranderen door contact met vrije radicalen) en dat veroorzaakt een ontstekingsreactie. Het lichaam herkent het geoxideerde LDL als schadelijk en er komen immuuncellen, zoals macrofagen, naar de plaats van de ophoping om het op te ruimen.
Deze immuuncellen kunnen het geoxideerde LDL niet altijd volledig verwijderen. Het resultaat is dat de cellen zich ophopen en een vetachtige plaques vormen die de bloedvaten vernauwen en verharden. Dit is wat we vaak “aderverkalking” of atherosclerose noemen.
Naarmate de plaques groeien, kunnen ze de bloedstroom belemmeren, wat kan leiden tot hoge bloeddruk of zelfs hart- en vaatziekten, zoals een hartaanval of beroerte, als een bloedvat volledig verstopt raakt.

LDL zelf is dus niet per se “slecht”; het is essentieel voor het transport van cholesterol naar cellen die het nodig hebben. Het probleem ontstaat wanneer er te veel LDL in de bloedbaan is en het zich ophoopt in de bloedvaten, vooral als de vaatwand al beschadigd is.

Samenvatting
Je wilt dus geen hoog LDL cholesterol hebben, maar evengoed dus ook geen vaatschade. Het bevorderen van de gezondheid van je bloedvaten (door bijvoorbeeld gezond te eten, te bewegen en niet te roken) kan helpen de kans op beschadiging van de vaatwand en de ophoping van LDL te verminderen. Toch zijn er veel meer factoren die voor vaatschade zorgen en dat zijn de vrije radicalen.

Een vrije radicaal is een molecuul of atoom dat een ongepaard elektron heeft in zijn buitenste schil. Elektronen in een atoom of molecuul komen altijd in paren voor, dus een vrije radicaal is instabiel en reactief omdat het op zoek is naar een ander elektron om het paar compleet te maken.
Vrije radicalen kunnen op verschillende manieren ons lichaam binnenkomen. Ze worden meestal gevormd door oxidatieve processen, waarbij moleculen elektronen verliezen en instabiel worden. Deze instabiele moleculen proberen stabiliteit te krijgen door elektronen te “stelen” van andere moleculen, wat kan leiden tot schade aan cellen, weefsels en DNA.

Er zijn meerdere oorzaken die bijdragen aan de ophoping van vrije radicalen in ons lichaam.

Natuurlijke processen in het lichaam

Stofwisseling
Vrije radicalen worden van nature geproduceerd in je lichaam als bijproduct van normale stofwisselingsprocessen. Bijvoorbeeld, wanneer je cellen energie produceren (via de mitochondriën), kunnen er kleine hoeveelheden vrije radicalen ontstaan. Dit is een normaal proces, maar als er te veel vrije radicalen worden geproduceerd, kan dit leiden tot oxidatieve stress.
Immuunreacties
Het immuunsysteem produceert ook vrije radicalen om ziekteverwekkers, zoals bacteriën en virussen, te bestrijden. Hoewel dit een normaal verdedigingsmechanisme is, kan een overproductie van vrije radicalen schadelijk zijn voor het lichaam.
De darmflora
Als het microbioom in de darmen uit balans is kunnen er stoffen zoals fenolen en TMA geproduceerd en opgenomen worden. Deze stoffen veroorzaken vaatschade.

Omgevingsfactoren

Luchtvervuiling
Het inademen van verontreinigde lucht, zoals uitlaatgassen van voertuigen of industriële uitstoot, kan bijdragen aan de ophoping van vrije radicalen in het lichaam. Luchtvervuiling bevat vaak stoffen die de productie van vrije radicalen kunnen bevorderen.
Roken
Roken is een belangrijke bron van vrije radicalen. De chemicaliën in sigarettenrook, zoals teer en nicotine, veroorzaken de vorming van vrije radicalen in het lichaam en dragen bij aan ontstekingen en vaatbeschadiging.
UV-straling
Blootstelling aan zonlicht, met name de ultraviolet (UV) straling, kan de huid beschadigen door de vorming van vrije radicalen. Dit kan leiden tot veroudering van de huid, DNA-schade en verhoogde kans op huidkanker.
Chemische stoffen
Blootstelling aan bepaalde chemicaliën, zoals pesticiden, zware metalen (bijv. lood, kwik), of industriële stoffen, kan de productie van vrije radicalen in het lichaam verhogen.

Dieet en voeding

Bewerkt voedsel
Het consumeren van sterk bewerkte voedingsmiddelen die rijk zijn aan transvetten, suiker en verfijnde koolhydraten kan bijdragen aan de productie van vrije radicalen. Deze stoffen kunnen ontstekingen en oxidatieve stress veroorzaken in het lichaam.
Verbranden van vetten
Wanneer het lichaam vetten verbrandt voor energie (bijvoorbeeld tijdens intensieve lichamelijke activiteit of vasten), kunnen er tijdelijk meer vrije radicalen vrijkomen.

Fysieke activiteit en stress

Intense lichaamsbeweging
Hoewel matige lichaamsbeweging gezond is en de productie van antioxidanten bevordert, kan intensieve of langdurige fysieke inspanning ook de productie van vrije radicalen verhogen. Dit gebeurt vooral wanneer de spieren harder werken dan normaal, wat leidt tot een verhoogde zuurstofconsumptie.
Psychologische stress
Chronische stress kan ook bijdragen aan de ophoping van vrije radicalen, aangezien het lichaam in een vecht-of-vluchtreactie komt, wat de productie van vrije radicalen stimuleert.

Kortom: ons lichaam kan zowel fysiek als psychisch in gevaar komen. De lever weet echter niet het verschil tussen die twee en maakt hoe dan ook meer cholesterol aan om te kunnen repareren. Een te hoog cholesterol kan dus óók door psychische stress veroorzaakt worden!

Veroudering

Veroudering zelf is een proces waarbij de ophoping van vrije radicalen door de jaren heen toeneemt. Naarmate we ouder worden, vermindert het vermogen van ons lichaam om vrije radicalen effectief te neutraliseren, wat kan bijdragen aan veroudering en de ontwikkeling van ziekten zoals hartziekten, diabetes en neurodegeneratieve aandoeningen (bijvoorbeeld Alzheimer).

Zoals je hierboven hebt kunnen lezen zijn er veel factoren die kunnen bijdragen aan de gevolgen van een hoger cholesterol en met name dus een te hoog LDL-cholesterol in combinatie met teveel triglyceriden en een te laag HDL-cholesterol. En niet aan alle factoren is wat te doen….

Uiteraard mag overduidelijk zijn dat een gezonde eet- en leefstijl, meer bewegen en overgewicht en daarmee samenhangende ziektes voorkomen met stip op 1 staat.
Maar dan hebben we ook nog de vrije radicalen vanuit ons eigen lichaam en de omgeving als risicofactor. En daar is niet altijd wat aan te doen.

Vaak wordt er door de arts naast leefstijladvies eveneens statines voorgeschreven om het cholesterol te verlagen. Niet iedereen neemt die graag, en terecht, want vanuit ons DNA is de helft van de Nederlandse bevolking niet goed in het afbreken daarvan en krijgt dan last van bijwerkingen.

Kan je, naast een gezonde eet- en leefstijl, meer bewegen en overgewicht voorkomen, nog meer doen op een natuurlijke manier? Het antwoord is JA.

Rode gistrijst

Rode gist rijst kan effectief zijn in het verlagen van LDL-cholesterol, vooral bij mensen met milde tot matige verhoogde cholesterolwaarden. Het is echter belangrijk om te begrijpen dat de effectiviteit varieert afhankelijk van de dosis, de specifieke samenstelling van het supplement, en de individuele reactie van het lichaam.

Monacoline K is de belangrijkste actieve stof in rode gist rijst en heeft dezelfde werking als de statine lovastatine. Het blokkeert het enzym HMG-CoA reductase, dat betrokken is bij de productie van cholesterol in de lever. Dit verlaagt de productie van LDL-cholesterol en triglyceriden, wat gunstig is voor mensen met een verhoogd cholesterolgehalte. Monacoline K is de belangrijkste reden waarom rode gist rijst vaak wordt gebruikt als een natuurlijk alternatief voor statines. Helaas kan het wel leiden tot dezelfde bijwerkingen, namelijk spierpijnen.
Rode gist rijst bevat ook andere soorten monacolinen, zoals monacoline L en monacoline C, die chemisch verwant zijn aan monacoline K. Ze hebben mogelijk een vergelijkbare werking op het cholesterolmetabolisme, maar hun effectiviteit is minder goed bestudeerd dan die van monacoline K. Ze kunnen bijdragen aan het verlagende effect op cholesterol, maar monacoline K blijft de meest actieve en onderzochte stof.
Rode gist rijst bevat ook polyfenolische verbindingen (zoals anthocyaninen), die antioxidante eigenschappen hebben. Deze verbindingen kunnen helpen oxidatieve stress te verminderen en de gezondheid van de bloedvaten te ondersteunen, wat indirect gunstig is voor het behoud van een gezond cholesterolprofiel. De antioxidante werking kan de ontsteking in de bloedvaten verminderen en bijdragen aan de algehele cardiovasculaire gezondheid.
Rode gist rijst bevat fytosterolen, plantaardige stoffen die structureel lijken op cholesterol. Ze kunnen helpen de absorptie van cholesterol in de darmen te blokkeren, wat leidt tot lagere cholesterolniveaus in het bloed. Fytosterolen kunnen dus bijdragen aan het verlagen van LDL-cholesterol, hoewel ze een minder krachtige rol spelen dan monacoline K.
Er zijn ook vetzuren, aminozuren en andere stoffen in rode gist rijst die een invloed kunnen hebben op het vetmetabolisme en de gezondheid van de bloedvaten. De precieze rol van deze verbindingen is echter minder goed begrepen en vereist verdere studie.

Samenvattend
Hoewel monacoline K de belangrijkste en best onderzochte werkzame stof in rode gist rijst is, bevat rode gist rijst ook andere verbindingen, zoals andere monacolinen, polyenolische stoffen en fytosterolen, die mogelijk bijdragen aan de effectiviteit ervan. Deze stoffen kunnen werken door oxidatieve stress te verminderen, ontstekingen te verlagen en de opname van cholesterol in de darmen te verminderen. Een mooie rode gistrijst zonder monacoline k en dus zonder bijwerkingen, vind je hier.

Groene thee-extract

Er zijn verschillende wetenschappelijke studies die het effect van groene thee-extract op cholesterol hebben onderzocht. In sommige onderzoeken werd een significante verlaging van LDL-cholesterol en triglyceriden gezien bij mensen die groene thee-extract supplementen gebruikten. Andere studies hebben aangetoond dat groene thee-extract HDL-cholesterol kan verhogen, hoewel dit effect vaak bescheiden is in vergelijking met de verlaging van LDL en triglyceriden.

Verlaging van LDL-cholesterol (“slecht” cholesterol)
Groene thee-extract kan helpen om de niveaus van LDL-cholesterol (het “slechte” cholesterol) te verlagen. Dit gebeurt doordat de catechines in groene thee de opname van vet in de darmen kunnen verminderen, wat leidt tot minder cholesterol in de bloedbaan. Er is aangetoond dat groene thee-extract de activiteit van enzymen in de lever verhoogt die verantwoordelijk zijn voor het verwijderen van overtollig cholesterol uit het lichaam, wat kan bijdragen aan lagere LDL-waarden.
Verhoging van HDL-cholesterol (“goed” cholesterol)
Groene thee kan ook helpen om HDL-cholesterol (het “goede” cholesterol) te verhogen. HDL is belangrijk omdat het cholesterol uit de bloedvaten verwijdert en naar de lever terugbrengt voor uitscheiding. De catechines in groene thee zouden het vermogen van het lichaam kunnen verbeteren om HDL-cholesterol te produceren of beter te gebruiken, wat bijdraagt aan een gezonder lipidenprofiel.
Verlaging van triglyceriden
Groene thee-extract kan helpen bij het verlagen van triglyceriden, een ander type vet in het bloed.
Verbetering van de algehele hartgezondheid
Groene thee-extract heeft niet alleen invloed op cholesterol, maar ook op andere risicofactoren voor hart- en vaatziekten. Het kan helpen om ontstekingen te verminderen, oxidatieve stress te verlagen (wat helpt bij het beschermen van de bloedvaten tegen schade) en de bloeddruk te verlagen.

Dosering van groene thee-extract
De meeste studies gebruiken doseringen van 200-800 mg per dag van groene thee-extract, wat overeenkomt met het drinken van ongeveer 3-8 kopjes groene thee per dag.
Groene thee-extract is beschikbaar in supplementvorm, vaak in de vorm van capsules of tabletten die een geconcentreerde hoeveelheid catechines bevatten, met name EGCG.

In het eerder genoemde supplement wordt rode gistrijst gecombineerd met groene thee extract. Je vind dat hier.

Waarschuwing
Groene thee-extract kan bijwerkingen geven als ook interacties met bepaalde medicijnen. Het kan helpen om LDL-cholesterol en triglyceriden te verlagen en HDL-cholesterol te verhogen, maar het is altijd verstandig om dit met een arts te bespreken, vooral als je andere medicijnen gebruikt!

Anti-oxidanten

Er zijn verschillende antioxidant-supplementen die je kunt nemen om je lichaam te helpen vrije radicalen te neutraliseren en de schade die ze veroorzaken te verminderen. Ik noem hier de anti-oxidanten waar ik de voorkeur aan geef, er zijn er echter veel meer.

Resveratrol
Resveratrol is een polyfenol dat voorkomt in de schil van druiven, bessen en pinda’s. Het een ontstekingsremmende en antioxidante functie, vooral op de hartgezondheid. Het geeft de gezondheidsvoordelen aan rode wijn, mits je dat in kleine hoeveelheden drinkt 😉!
Een dosering van 100 mg 1 maal per dag in supplementvorm is voldoende.
Een mooi supplement voor Resveratrol vind je hier.

Glutathion
Glutathion is een krachtige antioxidant die van nature in je lichaam voorkomt en essentieel is voor de bescherming van cellen tegen oxidatieve stress en het neutraliseren van vrije radicalen. Het speelt een cruciale rol in vele lichaamsprocessen, waaronder het ontgiften van schadelijke stoffen, het ondersteunen van het immuunsysteem, en het herstellen van andere antioxidanten in je lichaam.
Let op: een hogere dosering dan 100 mg per dag is niet effectiever! Veel supplementen bieden overigens niet de goede vorm aan, die door de darm opneembaar is. Een goed supplement vind je hier.

Omega 3

Omega-3 vetzuren hebben een positief effect op de cholesterolwaarden en kunnen zelfs helpen bij het verbeteren van de hartgezondheid. Omega-3 vetzuren zijn meervoudig onverzadigde vetten die vooral voorkomen in vette vis zoals zalm, makreel en haring, maar ook in sommige plantaardige bronnen zoals lijnzaad, chiazaad en walnoten.
Omega-3 vetzuren helpen de lever bij het omzetten van vetten, wat resulteert in lagere triglycerideniveaus. Ze verbeteren het transport van cholesterol naar de lever, waardoor HDL-cholesterol wordt verhoogd. Ook beïnvloeden ze de lipidenprofielen en de werking van lipoproteïnen, wat kan helpen bij het verbeteren van de algehele cholesterolbalans.

Dosering
Om de voordelen van omega-3 vetzuren voor het cholesterol en de hartgezondheid te ervaren, wordt vaak een dosis van 1 tot 4 gram per dag aanbevolen, afhankelijk van de individuele behoeften en gezondheidsdoelen.
Als je niet 3 keer per week vette vis eet, is een basissuppletie van Omega 3 altijd aanbevolen. Het werkt niet alleen voor het verlagen van hoge cholesterolwaarden, maar heeft vele gezondheidsvoordelen. Deze heb ik in een eerdere nieuwsbrief beschreven. Het blog vind je ook op mijn website, namelijk hier. 
Een mooi supplement vind je hier. 

Wil je op de hoogte blijven wanneer er een nieuw blog komt? Schrijf je dan in op de nieuwsbrief via de knop hieronder.